Khai mở tư duy là gì? Cách rèn luyện tư duy để phát triển bản thân

Trong cuộc sống, chúng ta thường nhìn nhận sự việc dựa trên kinh nghiệm, kiến thức và niềm tin đã hình thành từ trước. Điều này giúp con người đưa ra quyết định nhanh hơn, nhưng đôi khi cũng khiến chúng ta vô tình giới hạn bản thân trong những cách nghĩ quen thuộc. Khi đó, khai mở tư duy trở thành một kỹ năng cần thiết để tiếp nhận những góc nhìn mới, học hỏi linh hoạt và nhìn nhận vấn đề toàn diện hơn.

Khai mở không có nghĩa là phủ nhận mọi điều mình từng tin tưởng. Đó là quá trình sẵn sàng xem xét lại suy nghĩ, đặt câu hỏi và tiếp nhận kiến thức mới trước khi đưa ra kết luận. Khi tư duy trở nên cởi mở hơn, chúng ta cũng có thêm nhiều cơ hội để học hỏi, thích nghi và phát triển bản thân.

Khai mở tư duy là gì?

Khai mở tư duy là quá trình phá vỡ những giới hạn nhận thức sẵn có, sẵn sàng tiếp nhận góc nhìn mới và học hỏi một cách linh hoạt.

Mỗi người đều hình thành cho mình một hệ thống quan điểm dựa trên những gì từng học, từng trải nghiệm và từng chứng kiến. Tuy nhiên, điều chúng ta biết ở một thời điểm chưa chắc đã phản ánh toàn bộ vấn đề.

Người có tư duy mở không vội vàng bác bỏ một ý kiến chỉ vì nó khác với suy nghĩ của mình. Thay vào đó, họ có xu hướng tìm hiểu:

• Tại sao người khác lại suy nghĩ như vậy?
• Góc nhìn này có điểm nào hợp lý?
• Mình có đang bỏ sót thông tin nào không?
• Những gì mình từng tin có cần được điều chỉnh không?
• Có cách nào khác để giải quyết vấn đề tốt hơn không?

Chính quá trình đặt câu hỏi và xem xét vấn đề từ nhiều phía giúp nhận thức từng bước được mở rộng.

Khai mở tư duy vì thế không đơn thuần là “biết nhiều hơn”, mà còn là biết thay đổi cách nhìn khi xuất hiện những thông tin và trải nghiệm mới.

Vì sao chúng ta dễ bị giới hạn trong cách suy nghĩ?

Con người thường cảm thấy an toàn với những điều quen thuộc. Khi đã tin vào một quan điểm trong thời gian dài, chúng ta dễ xem đó là điều hiển nhiên và ít đặt câu hỏi lại.

Ví dụ, một học sinh từng nhiều lần đạt điểm thấp môn Toán có thể dần hình thành suy nghĩ:

“Đầu óc mình không hợp với Toán.”

Từ suy nghĩ đó, bạn ấy ít dành thời gian tìm hiểu nguyên nhân thực sự khiến mình học chưa tốt. Có thể vấn đề không nằm ở khả năng, mà ở kiến thức nền chưa chắc, phương pháp học chưa phù hợp hoặc chưa luyện tập đủ.

Nếu giữ nguyên niềm tin cũ, người học rất dễ bỏ cuộc. Nhưng khi bắt đầu khai mở tư duy, câu hỏi sẽ thay đổi:

“Mình đang yếu phần nào?”

“Phương pháp hiện tại có phù hợp không?”

“Người học tốt môn này đang làm khác mình ở đâu?”

Chỉ một sự thay đổi trong cách đặt câu hỏi cũng có thể mở ra một hướng giải quyết hoàn toàn khác.

Lợi ích của việc khai mở tư duy

Khai mở tư duy không chỉ hữu ích trong học tập mà còn ảnh hưởng đến cách chúng ta làm việc, giao tiếp và giải quyết những vấn đề trong cuộc sống.

Tăng khả năng thích nghi và linh hoạt

Một trong những lợi ích lớn nhất của việc khai mở tư duy là giúp chúng ta dễ dàng thích nghi trước sự thay đổi.

Khi một phương pháp không còn hiệu quả, người có tư duy mở sẽ không cố gắng bám giữ chỉ vì mình đã quen với nó. Họ sẵn sàng thử cách tiếp cận khác, quan sát kết quả rồi tiếp tục điều chỉnh.

Điều này đặc biệt quan trọng trong học tập. Một phương pháp ghi nhớ phù hợp với môn ngoại ngữ chưa chắc phù hợp với Toán. Cách học hiệu quả ở cấp học này cũng chưa chắc tiếp tục hiệu quả khi lượng kiến thức trở nên phức tạp hơn.

Khả năng linh hoạt giúp người học liên tục tìm ra phương pháp phù hợp với từng tình huống.

Mở rộng hiểu biết

Nếu chỉ tiếp nhận những thông tin phù hợp với suy nghĩ vốn có, hiểu biết của chúng ta rất khó được mở rộng.

Khai mở tư duy khuyến khích mỗi người chủ động tiếp xúc với những lĩnh vực, quan điểm và cách giải thích khác nhau.

Thay vì hỏi:

“Quan điểm nào giống với mình?”

Hãy thử hỏi:

“Quan điểm nào giúp mình nhìn thấy điều trước đây chưa nhận ra?”

Khi tiếp xúc với nhiều góc nhìn, chúng ta có thêm dữ liệu để suy nghĩ, so sánh và đưa ra đánh giá toàn diện hơn.

Nâng cao khả năng giải quyết vấn đề

Có những vấn đề trở nên khó không phải vì chúng không có lời giải, mà vì chúng ta chỉ đang nhìn chúng từ một hướng.

Khi tư duy được khai mở, một vấn đề có thể được xem xét theo nhiều cách:

• Nguyên nhân thực sự nằm ở đâu?
• Có thể chia nhỏ vấn đề không?
• Có giải pháp nào mình chưa từng thử?
• Người khác sẽ xử lý tình huống này như thế nào?
• Nếu thay đổi một giả định ban đầu, kết quả có khác không?

Càng có nhiều góc nhìn, chúng ta càng có nhiều phương án để lựa chọn.

Biến sai lầm thành cơ hội học hỏi

Người có tư duy khép kín dễ xem sai lầm như bằng chứng cho thấy mình không đủ khả năng.

Ngược lại, tư duy mở giúp chúng ta nhìn sai lầm như một nguồn thông tin.

Thay vì chỉ nghĩ:

“Mình lại thất bại.”

Hãy đặt câu hỏi:

“Điều gì khiến kết quả chưa đạt như mong muốn?”

“Mình cần thay đổi bước nào?”

“Lần sau có thể thử cách gì?”

Khi đó, sai lầm không còn đơn thuần là kết quả tiêu cực mà trở thành dữ liệu giúp chúng ta điều chỉnh.

Thúc đẩy quá trình phát triển bản thân

Phát triển bản thân luôn đi kèm với việc thay đổi.

Muốn học thêm một kỹ năng mới, chúng ta phải chấp nhận mình còn điều chưa biết. Muốn cải thiện điểm yếu, chúng ta cần nhìn thẳng vào hạn chế hiện tại. Muốn tiến bộ, đôi khi chúng ta phải từ bỏ những cách làm đã quen thuộc.

Tư duy mở tạo ra khoảng không cần thiết cho những thay đổi đó diễn ra.

5 cách rèn luyện tư duy mở mỗi ngày

Khai mở tư duy không phải khả năng chỉ có ở một số người. Bạn có thể rèn luyện nó thông qua những hoạt động rất đơn giản trong cuộc sống hằng ngày.

Đọc sách từ nhiều lĩnh vực

Đọc sách là một trong những cách đơn giản để tiếp xúc với những cách nhìn khác ngoài trải nghiệm cá nhân.

Thay vì chỉ đọc một loại sách quen thuộc, bạn có thể mở rộng sang nhiều chủ đề như:

• Tâm lý
• Khoa học
• Lịch sử
• Kỹ năng
• Văn hóa
• Kinh doanh
• Phát triển bản thân

Điều quan trọng không phải đọc càng nhiều càng tốt mà là chủ động suy nghĩ trong quá trình đọc.

Khi gặp một quan điểm mới, hãy thử hỏi:

“Tại sao tác giả lại cho rằng như vậy?”

“Điều này khác với suy nghĩ của mình ở đâu?”

“Mình có thể áp dụng điều gì?”

Đọc kết hợp với suy nghĩ sẽ giúp kiến thức không chỉ dừng lại trên trang sách.

Lắng nghe những quan điểm khác mình

Tư duy mở không thể hình thành nếu chúng ta chỉ trò chuyện với những người luôn đồng ý với mình.

Khi nghe một ý kiến trái ngược, phản ứng đầu tiên của nhiều người là tìm cách chứng minh đối phương sai. Nhưng bạn có thể thử thay đổi cách tiếp cận: hiểu trước, đánh giá sau.

Hãy để người khác trình bày đầy đủ suy nghĩ của họ và tìm hiểu nguyên nhân phía sau quan điểm đó.

Lắng nghe không có nghĩa là bạn phải đồng ý. Bạn hoàn toàn có thể giữ quan điểm riêng sau khi cân nhắc. Điều quan trọng là không bác bỏ một ý tưởng chỉ vì nó khác với điều mình vốn tin.

Học từ những sai lầm

Sai lầm là một phần khó tránh khỏi của quá trình học hỏi.

Sau mỗi lần kết quả không như mong muốn, thay vì chỉ thất vọng, hãy thử ghi lại ba câu hỏi:

• Mình đã làm gì?
• Điều gì chưa hiệu quả?
• Lần sau mình sẽ thay đổi điều gì?

Cách nhìn này giúp chúng ta chuyển sự chú ý từ việc tự trách sang tìm kiếm giải pháp.

Theo thời gian, mỗi sai lầm trở thành một lần điều chỉnh phương pháp.

Ghi chép những ý tưởng mới

Có những suy nghĩ rất thú vị xuất hiện khi chúng ta đang đọc sách, trò chuyện, học tập hoặc quan sát cuộc sống nhưng nhanh chóng bị quên đi.

Một cuốn sổ nhỏ hoặc ứng dụng ghi chú có thể trở thành nơi lưu giữ những ý tưởng đó.

Bạn có thể ghi:

• Một câu hỏi mới.
• Một quan điểm khiến mình bất ngờ.
• Một cách giải quyết vấn đề khác.
• Một điều vừa nhận ra.
• Một ý tưởng muốn tìm hiểu thêm.

Việc ghi lại suy nghĩ giúp chúng ta nhìn thấy quá trình thay đổi nhận thức của chính mình.

Thường xuyên đặt câu hỏi với điều mình cho là đúng

Một trong những bước quan trọng để khai mở tư duy là học cách kiểm tra lại những giả định quen thuộc.

Ví dụ:

“Tại sao mình luôn học theo cách này?”

“Có nhất thiết phải làm như vậy không?”

“Có cách nào đơn giản hơn không?”

“Mình tin điều này vì đã kiểm chứng hay chỉ vì nghe người khác nói?”

“Điều gì sẽ xảy ra nếu thử làm ngược lại?”

Những câu hỏi tưởng chừng đơn giản có thể giúp chúng ta phát hiện ra nhiều giới hạn vô hình trong cách suy nghĩ.

Khai mở tư duy không có nghĩa là tin vào mọi thứ

Tư duy mở đôi khi bị hiểu nhầm là sẵn sàng chấp nhận tất cả quan điểm.

Thực tế hoàn toàn ngược lại.

Khai mở tư duy nghĩa là sẵn sàng xem xét, chứ không phải vội vàng tin tưởng.

Bạn có thể lắng nghe một ý tưởng mới nhưng vẫn cần phân tích, so sánh và đánh giá trước khi chấp nhận nó.

Một tư duy thực sự cởi mở luôn đi cùng khả năng đặt câu hỏi:

• Thông tin này có hợp lý không?
• Có bằng chứng hay cơ sở nào không?
• Có góc nhìn khác không?
• Điều này có phù hợp với hoàn cảnh của mình không?

Nhờ đó, chúng ta vừa tránh được sự bảo thủ, vừa không trở thành người dễ dàng bị tác động bởi mọi thông tin xung quanh.

Bắt đầu khai mở từ những thay đổi nhỏ

Không cần phải thay đổi hoàn toàn cách suy nghĩ chỉ trong một ngày.

Bạn có thể bắt đầu rất đơn giản: đọc thêm một cuốn sách ngoài lĩnh vực quen thuộc, lắng nghe một người có quan điểm khác mình, ghi lại một ý tưởng mới hoặc xem xét lại một niềm tin mình đã giữ từ lâu.

Mỗi lần đặt thêm một câu hỏi, thử thêm một góc nhìn hay học được điều gì từ sai lầm, giới hạn nhận thức cũng được mở rộng thêm một chút.

Khai mở tư duy là quá trình liên tục học hỏi, quan sát và điều chỉnh cách nhìn nhận thế giới. Khi không còn bị giới hạn bởi những suy nghĩ cố định, chúng ta có thể tiếp cận vấn đề linh hoạt hơn, học hỏi sâu hơn và tìm thấy nhiều khả năng mà trước đây mình chưa từng nhìn thấy.

Quan trọng nhất, hãy luôn giữ cho mình sự tò mò và sẵn sàng học hỏi. Bởi đôi khi, bước đầu tiên để phát triển không phải là tìm thêm một câu trả lời mới, mà là biết đặt ra một câu hỏi khác.